Balkanlar’daki Türklerin mübadeleyle Türkiye’ye gelmeye başlamalarıyla göç yalnızca coğrafyayı değil, toplumsal yapıyı da etkiledi. Kadınlar, yeni topraklarda hem çocuklarının uyumunu sağlamak hem de ailelerin kültürel değerlerini yaşatmak için bir rol üstlendi.
Emine DAMGACI
1923 yılında Türkiye ile Yunanistan arasında imzalanan Lozan Antlaşması çerçevesinde gerçekleşen nüfus mübadelesiyle, Balkanlar’daki Türkler ve Anadolu’daki Rumlar karşılıklı olarak yer değiştirdi. Bu göç, yaklaşık 1 milyon insanın Anadolu’ya gelmesini beraberinde getirdi. Sonraki süreçlerde devam eden göçlerle birlikte sadece coğrafi yer değişimini değil, toplumsal yapıyı, aile ilişkilerini ve günlük yaşam biçimlerini de etkiledi.
Balkanlar’dan Türkiye’ye göçle beraber temel etkenin kadınlar olduğunu belirten Selçuk Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Öğretim Görevlisi Prof. Dr. Gürcan Şevket Avcıoğlu, kadınların yeni topraklarda ailelerin uyumunu sağlamak ve çocuklarının hayatlarını kurmak için kritik bir rol üstlendiğini kaydetti. Prof. Dr. Gürcan Şevket Avcıoğlu, “Kadınlar, göç sürecinde hem kültürel değerlerin korunmasında hem de yeni yaşamın inşasında sessiz ama belirleyici bir güç oldu.” dedi.
SOSYAL YAPININ DEĞİŞEN DENGESİ
Mübadele ile Türkiye’ye göç eden Türklerin ilk olarak devlet tarafından yeni yerleşim alanlarına yönlendirildiğini ve kendilerine toprak verildiğini, böylece sosyal yapının içine bu yollarla katılmaya başladıklarını vurgulayan Prof. Dr. Gürcan Şevket Avcıoğlu, nüfus mübadelesiyle göç eden Türklerin sosyal yapıda değişiklikler getirdiğini belirtti. İnsanların belirli bir sosyal yapının içinde yaşadıklarına değinen Gürcan Şevket Avcıoğlu, aile yapısının, ailenin üretime nasıl katıldığının, neyle uğraştığının önemli unsurlar olduğunu belirtti. Yaşanılan topraklarda insanların hangi işle uğraştıklarının ve üretim sektörüne katılıp katılmadıklarının sosyal yapının şekillenmesinde önem taşıdığını belirten Avcıoğlu, özellikle yaşanılan topraklarda memur olmalarına izin verilmeyen insanların çiftçilik veya zanaatkârlık yaptığını, bu şekilde sosyal yapının içinde yer aldıklarını aktardı.
GÖÇ VE KÜLTÜREL UYUMUN İZLERİ
Balkanlardan Anadolu’ya göç eden toplulukların tamamen yabancı bir kültüre adım atmadığını ifade eden Avcıoğlu, Yunanistan, Bulgaristan ve eski Yugoslavya topraklarında yaşayan Türklerin tarihsel bağları olduğunu belirterek Anadolu kültürüyle birçok ortak yaşam pratiğine sahip olduklarını dile getirdi. Balkanların yemek kültürünün, giyim tarzının, akrabalık ilişkilerinin ve gündelik alışkanlıklarının Anadolu’yla büyük ölçüde örtüştüğüne değinen Avcıoğlu, farklı bir dil ve kültürde yaşamış olmanın getirdiği küçük farklılıkların zamanla bir senteze dönüştüğünü açıkladı.
Göç sürecinin her aile için farklı ilerlediğini söyleyen Gürcan Şevket Avcıoğlu, bazı ailelerin bir kısmının yaşadıkları yere bir kısmının ise Türkiye’ye geldiğini belirtti. Yeni yerleşim yerlerinde bireylerin çoğu zaman eski mesleklerini sürdüremediğini açıklayan Avcıoğlu, bu bireylerin farklı iş alanlarına yönelmek zorunda kaldığını söyledi. İklim koşullarının süreci nasıl etkilediğini dile getiren Avcıoğlu, özellikle kırsal bölgelerdeki kapalı yaşam biçiminin uyum sürecini zorlaştırdığına değindi.
İlk kuşak göçmenlerin büyük çatışmalar yaşamadan uyum sağlamayı başardığını söyleyen Avcıoğlu, sonraki kuşakların ise bu süreci çok daha kolay aşarak yeni topluma entegre olduğunu ifade etti.
KADINLARIN UYUM VE AİDİYET SÜRECİNDEKİ ROLÜ
Kadınların geleneksel tarım toplumlarında aile içerisinde iş bölümü olduğunu söyleyen Avcıoğlu, göç eden topluluklardaki kadınların geldikleri yere göre bir rol üstlendiklerini belirtti. Avcıoğlu, kadınların buradaki asıl görevinin çocukların bu topraklara uyumu, eğitim süreçleri ve burada hayatta kalmaları olduğunu vurguladı. Kadınların komşuluk ilişkilerini geliştirmede etkin rol üstlendiğini açıklayan Avcıoğlu, yaşadıkları yerlerde uyum sürecinde kadınların ilk teması kurduklarına değindi.
GÖÇÜN TÜRKİYE VE TOPLUMSAL YAPIYA ETKİSİ
Türkiye açısından göçün Türk toplumu ve sosyal yapısı üzerinde belirli etkiler bıraktığını dile getiren Prof. Dr. Gürcan Şevket Avcıoğlu, devletin göçmenlerin yaşamını sürdürebilmesi için çeşitli politikalar geliştirdiğini ve bu politikaların Türk vatandaşlarının aleyhine olacak şekilde uygulanmadığını söyledi. Avcıoğlu, göçmenlerin topluma uyum sağlaması ve mevcut sosyal dengelerin korunması sürecinde devletin dengeli bir yaklaşım benimsediğini söyleyerek konuşmasını sonlandırdı.
